poniedziałek, 10 października 2011

Strach z wielkiej płyty

Ile to razy schodzimy do piwnicy w tygodniu? A to po zimowe buty, a to po słoik ogórków. Wciąż drepczemy po piwnicznych schodach radośnie pogwizdując. Bierzemy to i owo, naprawiamy rower, coś majsterkujemy. A ile razy "radosne pogwizdywanie" jest oddaleniem od siebie strachu przed ciemnymi piwnicznymi korytarzami? Ile razy przyspieszamy na schodach, gdy wracamy do domu, nerwowo zerkając za siebie? Dlaczego zwykłe popiskiwanie szczura czy inne odgłosy wywołują irracjonalne przerażenie? Zygmunta Miłoszewskiego za dziecka naprawdę musiano straszyć piwnicą, windą i ciemną klatkową schodową, ponieważ jego "blokowy" horror i debiut Domofon, to wyraz lęków wszystkich mieszkańców betonowych pudeł z wielkiej płyty. 
Źle się dzieje na warszawskim Bródnie. Młode małżeństwo już zdążyło się wzajemnie znienawidzić, niewdzięczny syn opluwa własnych rodziców, a bogobojna kobieta spogląda wzrokiem pełnym jadu, na łóżko z chorą matką. Do tego w bloku na Kondratowicza coś nie daje w spokoju wegetować jego mieszkańcom. Dziwne odgłosy przez domofon, labirynt piwnicznych korytarzy, jeszcze przed chwilą tak świetnie znanych, czy nadzwyczaj niebezpieczna winda.
Żeby nie zepsuć nikomu frajdy z lektury Domofonu, niech ten lakoniczny opis wystarczy. Miłoszewski na głównego bohatera swojego debiutu wybrał społeczność mieszkańców bloku. Zabieg bardzo ciekawy, ale też niebezpieczny. Autor wyszedł z tego obronną rękę, wlewając w każdą postać dużą dawkę realizmu. To czym Miłoszewski podpiera się w późniejszych książkach, w Domofonie gra jedne z głównych skrzypiec. Baczna obserwacja i analiza blokowej rzeczywistości pozwala stworzyć przekrój małej społeczności. Mieszkańcy bloku to obraz polskiego społeczeństwa. Może nieco skrzywiony i lekko przerysowany, ale również bardzo prawdziwy. Taki zabieg, gdzie niemal każdy może przejrzeć się w powieści jak w lustrze i obejrzeć swoje wady przeraża. Dodajmy do tego betonowy moloch, skrzypiące windy, ciemne piwnice i tajemnicze coś, co zagnieździło się w tej PRL-owskiej pozostałości.
Osobiście Domofon odbieram jako świetną powieść grozy. Niepozbawioną wad i usterek fabularnych, ale sprawnie napisaną i z pewnością przyćmiewającą mankamenty swoimi zaletami. Debiut Miłoszewskiego dobitnie ukazuje, że ten autor ma coś do powiedzenia. Czas pokazał, że - jak na razie - raczej nie był to pusty frazes.
Komu poleciłbym Domofon? Wszystkim. Szczególnie mieszkańcom bloków z wielkiej płyty. Gwarantuję, że po tej lekturze następna wycieczka do piwnicy po słoik ogórków może okazać się ciekawsza niż zwykle.

czwartek, 29 września 2011

Wymioty z uśmiechem

Boję się takich książek. Sukkub Edwarda Lee, który odważnie wkroczył na scenę rodzimego rynku wydawniczego, w moim przekonaniu miał być kontynuacją amberowskich tuz horroru lat dziewięćdziesiątych. Tak myślałem przed przeczytaniem książki. Wydawało mi się po opisach powieści, że po raz kolejny dane mi będzie obcować z prymitywną formą makabry i niczym niepodbudowaną eskalacją mordu, rzezi, krwi i seksu. Kiedy pierwszy raz usłyszałem, że Sukkub ma być wydany w Polsce zarzekłem się, że to rozrywka nie dla mnie. Nie kupię, może kiedyś przeczytam, ale bez napinki, mam inne, o wiele bardziej wartościowe rzeczy do przyswojenia. Sukkuba kupiłem w piątek, zacząłem w niedzielę, skończyłem w środę. Bardzo zadowolony z lektury cichutko odszczekuję to, co myślałem o tej powieści.
Ann Slavik robi oszałamiającą karierę w firmie prawniczej. Kobieta po przejściach (rozstanie z mężem), stawiająca karierę na pierwszym miejscu, mocno zaniedbuje córkę oraz kochanka. Aby odbudować relacje postanawia wyjechać rodziną do Paryża. Jednak zamiast do stolicy Francji, Ann, Martin i Melanie trafiają do Lockwood, po telefonie matki Ann, że ojciec jest umierający. Wraz z ich przyjazdem w rodzinnym mieście pani Slavik zaczynają dziać się bardzo dziwne rzeczy. Każdy z trójki bohaterów ma przedziwne i bardzo okrutne sny, które mieszają się z rzeczywistością, wszyscy zachowują się wobec nich bardzo nienaturalnie, a samo miasteczko wydaje się być odizolowaną wyspą - w pełni samowystarczalną. Do tego wszystkiego do Lockwood zbliża się dwóch zbiegłych z psychiatryka niebezpiecznych szaleńców.

 Bierze człowiek książkę z ustaloną opinią na temat stylu i tego, co w niej będzie i mile się rozczarowuje.
Styl Edwarda Lee znacznie odbiega od moich niemiłych wyobrażeń. Klarowny, dźwięczny i bardzo wciągający sprawia, że człowiek zatapia się w lekturze. To pierwsza rzecz, za jaką należy pochwalić pana Lee. "Czytelność" Sukkuba to duży plus.
Choć trup ściele się gęsto, ze stron wylewają się hektolitry krwi i innych płynów, Lee pozwala sobie na rozbudowanie osobowości bohaterów. Nie wszystkich, bo nie jest to konieczne, ale większości. I to również wychodzi w tej powieści świetnie. Ani nie jest to pokraczne, wymuszone czy papierowe. Niezłe, celne dialogi, rozterki wewnętrzne oraz charakterystyka bohaterów pozwalają Sukkubowi wystawić wysoką notę.
Ale nie ma co się oszukiwać. Po nową pozycję Repliki nie sięga się ze względu na styl, ale po to, żeby poznać cóż chory umysł pana Lee potrafi wycisnąć i jak to opisać. A jest tego od cholery. 
Nie ulega wątpliwości, że jest to połączenie bardzo krwawego horroru z powieścią pornograficzną, solidnie opierającą się na najgorszych dewiacjach. Krew, mocz, sperma, seks, flaki, odcięte głowy i jeszcze raz seks - to elementy, które czekają na śmiałków, chcących zmierzyć się z tą pozycją. Powtórzę po raz kolejny, że jest to opisane naprawdę nieźle.
Sukkub jednak nie jest wolny od mankamentów. Nagromadzenie na tak małej przestrzeni, tak różnych i chorch sposobów seksu i śmierci, parokrotnie dla mnie przechodziło w groteskę. Zamiast wywoływać strach czy obrzydzenie, wywołały uśmieszek powątpiewania i myśli w stylu "ciekaw jestem co facet jeszcze wymyśli". Nieraz mi to zgrzytnęło, więc muszę to odnotować.
Tak czy siak, według mnie, Sukkub jest ciekawą, ekstremalną formą naprawdę dobrego horroru, po który warto sięgnąć. Zachęcam wszystkich. Niektórych obrzydzi, innych odrzuci, jeszcze inni będą zachwyceni. Debiut powieściowy Edwarda Lee w Polsce to duży plus.

poniedziałek, 26 września 2011

Uwikłany po uszy

Rzadko czytuję kryminały. Nie bardzo bawi mnie subtelna gra z czytelnikiem na odgadnięcie zagadki kto zabił. Doceniam, ale nie przemawiają do mnie elementy komizmu, wysublimowanego klimatu czy wymyślnych postaci. Jednak, pomimo dystansu do owego gatunku, co pewien czas sięgam po powieść kryminalną i tropię tego zabójcę. Z reguły po lekturze odczuwam lekkie znużenie, dlatego wciąż jestem zdziwiony reakcją na Uwikłanie Zygmunta Miłoszewskiego, które miałem ostatnio niewątpliwą przyjemność przeczytać.
Uwikłanie to tak na wskroś polski kryminał, że czasem aż boli. Miłoszewski na głównego bohatera wybrał zmęczonego życiem prokuratora, który za chwilę poda sobie rękę z kryzysem wieku średniego. Teodor Szacki ma do rozwiązania nielichą sprawę. W centrum Warszawy, podczas kontrowersyjnej terapii ginie jeden z uczestników. Kto i jaki miał motyw, żeby zabić tego człowieka? Czy sprawa będzie prosta czy może uwikła naszego bohatera głębiej? 
(cop. www.wab.com.pl)
Skromny opis fabuły musi wystarczyć, gdyż jeśli chciałbym napisać więcej, pozbawiłbym zabawy potencjalnych czytelników.
Co więc sprawiło, że Uwikłanie pochłonęło mnie bez reszty w niedzielne południe? Ano przede wszystkim postacie i ich wiarygodność. Szacki to taki bohater w poplamionej pelerynie, naderwanym stroju, z przepisami zamiast supermocy. Sprawiedliwy i dociekliwy, ale pełen wad i wewnętrznych rozterek. Trzydziestoparoletni facet  za wszelką cenę starający się przeżyć tę ostatnią przygodę. Do tego prokurator z krwi i kości, nieustępliwy i oddany sprawie. Na kartach powieści pojawiają się również inne postaci - i za to Miłoszewskiemu należą się brawa - żadna z nich nie jest papierowa. Duża dbałość o kreację i szczegóły, pozwoliła na stworzenie wiarygodnej i realnej powieści. Z resztą autor wykazał się również sporą wiedzą na temat pracy prokuratora.
Sam pomysł na powieść, może nie najbardziej oryginalny, za to bardzo dobrze przedstawiony. Oparcie jednej z osi fabuły na fascynującej i niebezpiecznej uczuciowo terapii psychiatrycznej oraz połączenia z drugą i trzecią osią, wyszły Miłoszewskiemu bardzo dobrze. Sprawnie, swobodnie, być może nieco przerysowanie, ale bez karykatury. Zakończenie powinno w pełni satysfakcjonować większość czytelników.
Warto wspomnieć też o klimacie. Osobiście nie cierpię stolicy. Po lekturze Uwikłania, nie cierpię jej jeszcze bardziej. Warszawa Miłoszewskiego jest paradoksalnie mroczna i odpychająca, a miejscami zachęcająca. Tak czy inaczej sama powieść posiada specyficzny, gęsty klimat.
Pozostaje pytanie: po co sięgać po mającą parę lat książkę faceta debiutującego horrorem, zabawiającego się obecnie w kryminał. Odpowiedź: bo warto poznać Teodora Szackiego i uwikłać się w sprawy opisane w powieści, bo niedługo kolejna część przygód prokuratora (tym razem w Sandomierzu), więc warto mieć podstawy i wreszcie dlatego, że czytelnicy, którzy przeczytają powieść nie będą rozczarowani - ja nie byłem - a Uwikłanie uznaję za kawał bardzo dobrej rodzimej prozy kryminalnej w mrocznym klimacie.

czwartek, 22 września 2011

Zamieszkaj ze mną

Każdy ma czasem wrażenie, że jest obserwowany. Nie wszyscy się przyznają, ale sądzę, że absolutnie każdemu człowiekowi zdarzyło się pomyśleć: "Widzę tego gościa trzeci raz. Łazi za mną?" albo "czemu ci wszyscy ludzie się na mnie gapią?". Jeżeli nie mieliśmy takich myśli wśród innych przedstawicieli naszego gatunku, to mogę się założyć, że patrząc w lustro w zaciszu swojego domu zastanawiamy się czy pod drugiej stronie są jedynie cegły. Dobra, dobra... Staram się tutaj jedynie usprawiedliwić swoją własną paranoję i wprowadzić w motyw, jaki film The Resident obrał sobie za tryb fabuły.
Juliet wprowadza się do pięknego mieszkania na Brooklynie. Właścicielem jest przystojniak, który oferuje jej bardzo niską cenę. Nie podejrzewająca nic Juliet radośnie bierze piękne mieszkanie, czego oczywiście będzie srogo żałować.

 Cholera. Pierwszy film, jaki widziałem z ożywionej stajni Hammer i klapa. Hilary Swank i Jeffrey Dean Morgan w napisach początkowych mogą dobrze świadczyć o jakości. Tak przynajmniej naiwnie myślałem przed seansem. Fabuła jest banalna. Pomysł pomimo, że ciekawy, to potraktowany wyjątkowo po macoszemu. Ani się nikt nie przyłożył żeby było straszno, ani nikt nie zadbał o atmosferę. A przecież pomysł, choć ograny to z potencjałem. 
Obraz położony głównie przez niedbałość i miernotę. Słaba gra aktorów, którzy absolutnie nie potrafili oddać gry i "chemii" między głównymi bohaterami. Atmosfera, choć zdarzyło się kilkakrotnie, że zgęstniała, szybko jednak uchodziła gdzieś w niebyt.
Nie ma co się rozpisywać na temat The Resident. Pomysł z pewnym potencjałem, który można całkiem ciekawie przedstawić. Niestety w tym filmie tego zabrakło. Gdyby ktoś nieco więcej czasu poświęcił na próbę zbudowania napięcia mogło być całkiem nieźle. Tak jest miernie. Można zobaczyć, ale niczego wielkiego raczej nie należy się spodziewać.

poniedziałek, 19 września 2011

Krótki (nie)Pokój

Lubię kino alternatywne. Szczególnie doceniam je po seansie ogromnej ilości badziewia, które serwują nam giganci produkcji filmowej. Nieszablonowe historie, opowieści, niejednoznaczne, zazwyczaj bardzo ciekawe. Takie inne spojrzenie na różne gatunki kina. Niedawno miałem przyjemność oglądać alternatywną wariację na temat horroru. Pokój Marka Kurzoka wygrał Festiwal Niezależnych Filmów Fantastycznych i Horroru w Bielawie. Innych nie widziałem, więc nie mam porównania, ale na ten obraz na pewno watro zwrócić uwagę.

(aut. Marek K. http://marek-kurzok.blogspot.com/)
Dziesięciominutowy film to historia chorego na astmę chłopca, który spędza kolejną samotną noc w swoim pokoju. Z czasem okazuje się, że nie jest on w tym pokoju sam. Fabuła, choć oklepana, ma w tym obrazie drugorzędne znaczenie. Marek Kurzok z pomocą bardzo prostych i wykorzystanych tysiące razy motywów próbuje wystraszyć widza. Powiem szczerze, że w moim odczuciu się to udaje. Bynajmniej nie dzięki scenom grozy czy fabule (jeśli można mówić w ogóle o fabule w tak krótkim filmie), ale poprzez piękne ujęcia i stylistycznie wyważone kompozycje. Te nadmuchane słowa odnoszą się do zdjęć i sposobu realizacji Kurzoka. Dom, liść, gałąź, samochodzik, kran, krzesło, wszystko, czego człowiek używa niemal codziennie pokazane jest tu w specyficzny, dosyć niepokojący sposób. Myślę, że właśnie w tym tkwi siła tego obrazu. Kurzok z pełną świadomością w straszeniu korzysta z filarów horroru, co wychodzi mu nadzwyczaj dobrze. Wszystko dzięki realizacji, za którą Markowi należą się duże brawa. Aktorstwo na odpowiednim poziomie oraz świetnie wykreowany klimat samotności, izolacji pozwala w pełni nacieszyć się tym obrazem.
Pokój nie jest niczym wybitnym, ale trudno tego wymagać od młodego twórcy. Powiem tylko, jeżeli pasja Marka Kurzoka będzie rozwijała się w tą stronę, to zdecydowanie należy zwrócić uwagę na ten niepokojący głos w polskiej filmowej grozie. Brawo. Pozostaje mi tylko odesłać zainteresowanych na stronę autora filmu do seansu http://marek-kurzok.blogspot.com/